Kanji and Gender Issues in Japanese Language

 

Alana Chandler, The Tech

As the routine went on Saturday mornings during middle school, I crammed for my Japanese vocabulary quiz on the hour-long drive to the Japanese Saturday School I attended. Attempting to pound the complex strokes into my head, I scribbled down hundreds of characters, one after another in a robotic fashion. In the rushed and rhythmic push, pull, flick of my pencil, it was seldom that I would take a moment to actually consider the meaning of the characters I was writing. Yet, on an otherwise mundane Saturday morning drive, something changed. I was learning the character for “slave” (奴), going through my typical chicken-scratch routine, when I paused. It dawned on me that this character was composed of two others — the characters for “female” (女) and “hand” (又). Suddenly, I wanted to tear up the paper I was writing on. I looked at my trembling hand, that of a girl, stained with the matte silver of lead rubbed off page. My fingers curled tight. 

Quite recently at MIT, the term “freshmen” was replaced with “first years.” In an effort to promote equality across all genders, many universities like MIT are motivating the academic community to use neutral terms instead of words with gendered origins. For some, such a transition in language is perceived as petty and even meaningless. After all, no one says the word “mankind” with the purpose of excluding women from humanity; no one refers to something as “man-made” with the intention of stressing that that something was built solely with testosterone-pumped strength… right?

While it’s true that many people of all genders use such terms without any consciously sexist motive, this is beside the point. What is paramount is the realization that language uncovers the basic perception and biases of a group. In using words chosen by those in power, language reflects a world of how the authority wants the group to be, consequently shaping the very group that uses that language. A growing body of research suggests that gendered language contributes to sexism. In one study by the Rhode Island School of Design, of 111 countries investigated, countries that spoke languages with gendered grammar systems, such as Spanish and German, evidenced more gender inequality compared to countries with other grammar systems. 

Yet, this does not go to say that countries without gendered grammar systems have negligible sexism. At a more basic level than grammar, an examination of Japanese words, as well as the characters that make up those words, reveals that even languages without gendered grammar systems can be insidiously gendered.

Unlike the alphabet, Japanese uses kanji (漢字), an ideographic writing system developed in China around 3,000 years ago that combines visual symbols to create a word. In fact, kanji were what I practiced on my drives to Japanese school. For instance, 人 is the kanji character for “person,” and 木 is the character for “tree.” Combining these two characters creates the character for “rest” (休) with the “person” character on its side up against the “tree” character. Each kanji tells its own story; it is this nature that sheds light on the embittering roots of discrimination in Japanese society. 

While kanji were exclusive to upper-class men, “hiragana” (平仮名), a phonetic letter system, was later created by the few females in the upper class who could read kanji. Mostly used by women, hiragana letters were called “onna moji” (female lettering), while kanji characters were called “otoko moji” (male lettering). While “kan” (漢) in kanji means “man” in Japanese, “hira” (平) means level, flat and peaceful — perhaps this alone sheds light on the perception of women during the inception of Japanese writing. 

The dawn of hiragana deepened the divide between men and women. General communication matters, news, and business information were written in kanji, while hiragana were used by women for personal purposes. The historical exclusion of women from writing kanji made it possible for men to develop words and revitalize characters with sexist meanings behind the backs of the very people they talked about.

 

Like Latin and Greek roots in English words, Japanese characters are often created based on radicals, or “hen” (編), used for categorization of the character’s meaning. For example, the “person” hen (人) is used three times to create the following character, 众, which means “crowd”. The “tree” hen (木）used three times in one character (森) means “forest”. Yet, the female hen (女) used three times in one character (姦) means both “loud” and “rape.” 

Some common kanji words include the following:

• Bride (嫁): female hen (女) + house (家)
• Wife (家内): house (家) + inside (内)
• Husband (主人): synonymous to “lord” and “master”
• Security/Cheap (安): female hen (女) + roof hen (宀)

These characters suggest that it is most safe and effective for men to have women remain domestic beings. 

While there does exist a handful of kanji associated with women with positive connotations, most kanji for women have a negative connotation, while kanji for men award power and leniency in their actions. Combining the female hen with the “disease” hen creates the character for “jealousy” (嫉), implying that envy is a sickness inflicted by women. Even the character for “dislike” (嫌) contains the familiar female hen. On the other hand, the character for “man” (男）is that of dignity and hardwork, composed of the character for “field” (田) and “strength” (力). The character for “bravery” (勇) looks almost identical to the character for “man”.

Both of the characters 嫐 and 嬲 are comprised of only the male (男) and female (女) characters. The former character (嫐) is two female characters enclosing a male character and translates to “flirting.” The latter (嬲) is two male characters enclosing a female character and means “to tease and bully,” “toy with,” and “make fun of.” These characters imply that when there is a female majority, they seduce the male, yet when there is a male majority, the men can have a good time at the expense of female suffering. Granted, even my mother who is a native Japanese speaker, had never seen these characters, showing that although these characters exist in the Japanese language, they are not heavily used. 

Perhaps even more elucidating of the male-female discrepancy is the nefarious description of sex crimes. The kanji for “molester” (痴漢) is made of characters meaning “foolish” (痴) and “man” (漢). This insinuates that message that perverted men are indulgently stupid in their sexual desires rather than criminal abusers. While 30 different words prevail for female prostitution, I could not find a single one that exists for men who buy their services. Kanji portray women as objects, and men can use these objects with little shame and social repercussion.

While these kanji convey stereotypical notions of women, people do not use these words on a daily basis with the thought that the characters are discriminatory. When learning kanji, the emphasis is placed on learning characters as a whole, rather than their components, making it almost automatic to bypass thinking about their sexist meanings. Yet, given that so many kanji relating to women are demeaning, is it a surprise that sexism is still widespread in Japan? According to The Japan Times, in 2019, only 13 percent of managerial positions were held by women in Japan. Japanese is just one example of a language that reflects underlying gender bias, embodying cultural thoughts and values. 

As I continue to learn kanji, I am amazed at the potential for a single character to convey both meaning and sound. Yet, as times progress from the nativity of kanji, its evolution and adaptability is required to suit the modern times, instead of depict an inaccurate, insulting perspective.

There exists a yearly competition in Japan to create pseudo-kanji; one such submission replaced the male character (男) in bravery (勇) with the female character (女) to symbolize one who is strong-willed and spirited. Seeing new characters like these brings me hope that language that excludes or demeans women, or anyone for that matter, is a reality we may one day no longer have to bear. While changing a language from its most basic component, its characters, is perhaps idealistic, the first step to making progress is by being aware of the sexism inherent in our world.

Aslanlı Yol - Sevan Nişanyan

Pazar günleri dedemlerle hep beraber yemek yemek adettendi. Sofrada on-onbeş kişiden eksik olunmazdı. Adı duyulmadık uzak akrabalar, Samatya’dan kırk yıl önceki komşular, yalnızlığı çenesine vurmuş kokona teyzeler gelip anneannemlerde bir hafta, on gün yatıya kalırlardı. Hayat boyu bana eşlik eden büyük aile tutkumu muhtemelen o sofralarda edindim. Çekirdek aileye oranla büyük ailenin bireysel özgürlüğe daha fazla pay bıraktığını orada idrak ettim. Kaçış imkânları daha fazladır, saatlerce ortadan kaybolsan kimse fark etmez.

“Ataerkil” görünen ailelerin aslında kadınlar saltanatı olduğu gerçeğiyle de ilk o ortamlarda tanışmış olmalıyım. Hakiki ağayı sahtesinden ayıran şey o bilgidir. Patron ben görüneyim, ara sıra homur somur edeyim yeter. Son tahlilde kadınlar tayfasına itaat etmekten başka çare olmadığını bilirim.

**

Benim niyetim üniversiteden sonra Türkiye’ye dönmek. Heyecan burada, sosyalist devrim geldi geliyor, orada kalıp ne yapayım? 1979’da diplomayı aldıktan sonra gelip beş-altı ay kaldım da. 

Kalsam ne olurdu? 12 Eylül darbesinden hasarsız kurtulur muydum? Sanmıyorum. Sağ kalsam bile, o travmadan sonra bir daha Marksizm illetinden kendimi kurtaracak gücü bulur muydum? Yoksa bugün Murat Belge’ler, Ertuğrul Kürkçü’ler gibi ben de hâlâ o laf batağında debelenip durur muydum, “inandığımız her şey çökse de biz sosyalistler yanıldığımızı itiraf etmeyiz” inadıyla?

**

Hikâye, uyumsuzluğun panzehiridir. “Ben sizden değilim,” diye anlatırsın. “Aa ne hoş,” diye ağzı açık dinlerler.

Gelenekler Müslümanlığa Mal Edilemez

“Bazı iktisatçılar, kadının üretim sürecine katılmasıyla kalkınma arasında bir ilişki kuruyorlar?”

“Kadının fiziki yanı dikkate alınıp, hususi durumları korunduktan sonra hayatın bazı sahalarına katkıda bulunması İslâm’da yasaklanmamıştır. Zaten kadın, hayatın her diliminde kendine göre katkılarda bulunmuştur da... Meselâ, savaşlara katılması caiz görülmüş, okuması, eğitim görmesi tasvip, tercih ve teşvik edilmişti. Öyle ki, saadet asrında Hz. Âişe, Hz. Hafsa ve Hz. Ümmü Seleme, sahabe fukahasının (fıkıh bilginleri) ve müçtehitlerinin arasında yer almaktaydı; hatta peygamber hanesindeki kadınlar, dinî öğrenme adına bir yönüyle erkeklerin bile müracaat kaynağıydılar.

Tabiinden (sahabeden sonraki kuşak) birçok kimse Efen­di­miz’in eşlerine müracaat ederlerdi. Bu durum onlarla da sınırlı kalmamış, sonraki dönemlerde de bazı ehliyetli kadınlar pek çok­larına muallime olmaya devam etmişlerdir. Yani, Müs­lü­man­lıkta kadının hayatını kısıtlama ve hareket alanını daraltma söz konusu değil. Bugün için olumsuz görülen noktalar, yaşandığı dönemin şartları ve o zamanki devletlerin uygulamaları dikkate alınarak değerlendirilmelidir.

Ayrıca bazı bölge ve toplumlarda Müslüman olmadan önceki adet ve geleneklerin Müslüman olduktan sonra da devam etmesi de göz önünde bulundurulmalı. Bunların da İslâm’a fatura edilmesi doğru olmaz. Önemli olan, kadının fiziki durumunun ve özel hallerinin dikkate alınarak düşünülmesidir; meselâ, ağır maden işlerinden çalışmalı mıdır, erkeklerde olduğu gibi mecburi askerlik takdir edilmeli midir? Ağır silah eğitiminden geçmeli midir gibi. Bunların yapılmasında zaruret görülüyorsa ona da kimsenin bir şey demeyeceği kanaatindeyim.”

**
“İslâmî geleneğe göre kadının rolü annelikten mi ibarettir?” 

“Hayır değildir. Anneliğin müstesna yeri mahfuz, kadın mevzuundaki genel mülâhazalarımız onların hususi halleri gözetilerek askerlik, hekimlik, hâkimlik ve cumhurbaşkanlığı da dâhil her rolü üstlenebilmesi için imkân tanınması istikametindedir. Nitekim tarih boyunca Müslüman kadınlar hayatın her diliminde kendine göre katkıda bulunmuşlardır.

Saadet asrında Hz. Âişe başta olmak üzere, Hz. Hafsa ve Hz. Ümmü Seleme, fukaha ve müçtehitler arasında yer almaktaydı ve onlara erkekler müracaat ediyordu. Bu misaller dikkate alındığında İslâm’da esasen kadının hayatını kısıtlama ve hareket alanını daraltmanın söz konusu olmadığı anlaşılır. Bugün maalesef bazı yerlerde İslâmî kaynakların yanlış yorumlanmasına bağlı olarak kadınların içtimai hayattan tecrit edilmesi serişte edilerek Müslümanlık aleyhine dünya çapında propaganda yapıldı.”

O Erkekler Aslında Kadındır!

1847 yılında yayınlanan üç roman İngiliz okurlarını derinden etkiledi.

Ellis Bell’in “Uğultulu Tepeler” adlı romanı tutkulu bir aşk ve intikam romanıdır. Acton Bell ’in “Agnes Grey” adlı romanı aile kurumunun ikiyüzlülüğünü gözler önüne serer. Currer Bell’in “Jane Eyre”adlı romanıysa, bağımsız bir kadının cesaretini göklere çıkarır.

Bu yazarların aslında kadın olduklarını hiç kimse bilmez. Bell erkek kardeşler, aslında Bronte kız kardeşlerdir.

Emily, Anne, Charlotte adındaki bu kırılgan bakireler yalnızlıklarını, Yorkshire bozkırlarındaki yitik bir köyde şiirler ve romanlar yazarak hafifletmektedirler. Edebiyatın erkek egemen hükümdarlığına izinsiz giren bu kız kardeşler, eleştirmenler cüretlerini affetsinler diye erkek maskesi takmışlardı, ancak eleştirmenler onların kaba, ham, terbiyesiz, vahşi, hayvani, ahlaksız eserlerini yerden yere vurdular... 

Gandhi From Another Perspective

My maternal grandfather went to jail with Gandhi in 1933, so I grew up knowing this myth was cobbled together from half-truths. My grandfather took the lessons he'd learned in jail to begin an ashram in the bowels of West Bengal. As a consequence, my parents raised me with an intimate understanding of Gandhi that teetered between laudatory and critical. My family adored him, though we never really bought into the idea that he single-handedly orchestrated India's independence movement. This is to say nothing of Gandhi's bigotry, which we didn't touch in our household. In the decades since his assassination in 1948, the image of Gandhi has been constructed so carefully, scrubbed clean of its grimy details, that it's easy to forget that he predicated his rhetoric on anti-blackness, a vehement allergy to female sexuality, and a general unwillingness to help liberate the Dalit, or "untouchable," caste.

Gandhi lived in South Africa for over two decades, from 1893 to 1914, working as a lawyer and fighting for the rights of Indians—and only Indians. To him, as he expressed quite plainly, black South Africans were barely human. He referred to them using the derogatory South African slur kaffir. He lamented that Indians were considered "little better, if at all, than savages or the Natives of Africa." In 1903, he declared that the "white race in South Africa should be the predominating race." After getting thrown in jail in 1908, he scoffed at the fact that Indians were classed with black, not white, prisoners. Some South African activists have thrust these parts of Gandhi's thinking back into the spotlight, as did a book published this past September by two South African academics, but they've barely made a dent on the American cultural consciousness beyond the concentric circles of Tumblr.

Around this same time, Gandhi began cultivating the misogyny he'd carry with him for the rest of his life. During his years in South Africa, he once responded to a young man's sexual harassment of two of Gandhi's female followers by forcibly cutting the girls' hair short to make sure they didn't invite any sexual attention. (Michael Connellan, writing in the Guardian, carefully explained that Gandhi felt women surrendered their humanity the minute men raped them.) He operated under the assumption that men couldn't control their basic predatory impulses while simultaneously asserting that women were responsible for—and completely at the mercy of—these impulses. His views on female sexuality were similarly deplorable; according to Rita Banerji, writing in Sex and Power, Gandhi viewed menstruation as the "manifestation of the distortion of a woman's soul by her sexuality." He also believed the use of contraceptives was the sign of whoredom.

He confronted this inability to control male libido head-on when he vowed celibacy (without discussing it with his wife) back in India, and using women—including some underage girls, like his grand-niece—to test his sexual patience. He'd sleep naked next to them in bed without touching them, making sure he didn't get aroused; these women were props to coax him into celibacy.

Kasturba, Gandhi's wife, was perhaps his most frequent punching bag. "I simply cannot bear to look at Ba's face," he once gushed about her, because she was caring for him while he was sick. "The expression is often like that on the face of a meek cow and gives one the feeling as a cow occasionally does, that in her own dumb manner she is saying something." An apologist's response to this, of course, would claim that cows are sacred beings in Hinduism—and so Gandhi's likening of his wife to a cow was really a veiled compliment. Or, perhaps, we could chalk it up to mere marital annoyance. When Kasturba came down with pneumonia, Gandhi denied her penicillin, even though doctors said it would cure her; he insisted the new medicine was an alien substance her body should not take in. She succumbed to the sickness and died in 1944. Just years later, perhaps realizing the grave mistake he'd made, he willfully took quinine to treat his own malaria. He survived.

There's a Western impulse to view Gandhi as the quiet annihilator of caste, a characterization that's categorically false. He viewed the emancipation of Dalits as an untenable goal, and felt that they weren't worth a separate electorate. He insisted, instead, that Dalits remain complacent, waiting for a turn that history never gave them. Dalits continue to suffer from the direct results of prejudices sewn into the cultural fabric of India.

History, as Arundhati Roy wrote in last year's seminal essay "The Doctor and the Saint," has been unbelievably kind to Gandhi. This has given us the latitude to brush off his prejudices as mere imperfections, small marks on clean hands. Apologists will insist that Gandhi was flawed and human. Perhaps they'll morph his prejudices into something positive, proof that he was just like us! Or another type of rhetorical defection: the argument that illuminating Gandhi's prejudices demonstrates how Americans harbor a sick fascination with India's problems, as if Western writers are obsessed with concocting social ills for the subcontinent out of thin air.

These are the mental gymnastics we engage in when we're eager to mythologize. The vile traits Gandhi exhibited persist in Indian society at large today—virulent anti-blackness, a blasé disregard for women's bodies, careful myopia around the piss-poor treatment of Dalits. It's not a coincidence that these very strains of Gandhi's rhetoric have been stamped out of his legacy.

Mayukh Sen (broadly vice.com)

Hintli Kadınlar

“Güneşin, suyun ve tüm yaşam kaynaklarının anası olan Mitra, doğumundan itibaren hep tanrıçaydı. Ancak, Babil’den ya da Pers ülkesinden Hindistan’a gelince, tanrıçalıktan tanrılığa dönüşmek zorunda kaldı.

Mitra Hindistan’a geleli kaç yıl oldu ve orada kadınlar hâlâ pek hoş karşılanmıyorlar. Erkeklere göre daha az sayıda kadın var. Bazı bölgelerde on erkeğe karşılık sekiz kadın var. Dünyaya yaptıkları yolculuğu tamamlayamadan annelerinin karnında ya da doğum esnasında boğularak ölenlerin sayısı çok fazla.

Bu durumu düzeltmekten ziyade bazı uyarılarda bulunmakla yetiniliyor, zira Hint geleneğinin kutsal kitaplarından birinin ikazına göre bu kadınlardan bazıları çok tehlikeli olabilirmiş:
Şehvetli bir kadın zehirdir, yılandır, ölümdür ve aynı anda bunların hepsidir.

Güzel gelenekler kaybolmaya yüz tutmuş olsalar da, gayet iffetli kadınlara da rastlanmıyor değil. Gelenekler dul kadının da, kocasının ölü bedeninin yakıldığı ateşe kendisini atmasını emrediyor. Bunu yerine getirenlerin sayısı günümüzde çok az, ama bunu uygulayan birileri hâlâ var.

Asırlarca ya da binlerce yıl boyunca bunu yapan çok sayıda kadın oldu. Ama bütün Hindistan tarihi boyunca, ölen karısının bedeninin yakıldığı ateşe kendini atan bir tek erkeğe bile rastlanmadı.”

Religions and Their Founders

ONE puzzle of the world is that religions often don’t resemble their founders.

Jesus never mentioned gays or abortion but focused on the sick and the poor, yet some Christian leaders have prospered by demonizing gays. Muhammad raised the status of women in his time, yet today some Islamic clerics bar women from driving, or cite religion as a reason to hack off the genitals of young girls. Buddha presumably would be aghast at the apartheid imposed on the Rohingya minority by Buddhists in Myanmar.

“Our religions often stand for the very opposite of what their founders stood for,” notes Brian D. McLaren, a former pastor, in a provocative and powerful new book, “The Great Spiritual Migration.”

Founders are typically bold and charismatic visionaries who inspire with their moral imagination, while their teachings sometimes evolve into ingrown, risk-averse bureaucracies obsessed with money and power. That tension is especially pronounced with Christianity, because Jesus was a radical who challenged the establishment, while Christianity has been so successful that in much of the world it is the establishment.

http://mobile.nytimes.com/2016/09/04/opinion/sunday/what-religion-would-jesus-belong-to.html

İstişare Liyakatı ve İslam'da Kadınla İstişare Mevzuu

Kadınla istişare meselesini, istişare adabı üzerine, âlimlerin sünnete dayanarak tespit ettiği umumi prensipler muvacehesinde ele almak en doğru yoldur. Bu cümleden olarak, müşavirin “liyakat”ı üzerinde ısrarla, ittifakla durulmuştur. Öyle ise istişare etme ihtiyacı duyulan mesele kadının ihtisas, bilgi ve tecrübesiyle alâkalı değilse, elbette ona müracaat fayda değil, zarar getirebilir. Nitekim Münâvi, “Kadınlara itaat pişmanlıktır.” rivayetini -zayıf olduğuna dikkat çekmekle beraber- “erkeklere ait işlerde” diye kaydeder.

Liyakat açısından erkek, kadından farklı değildir. Bilgi, görgü, ihtisas, tecrübe ve alâka gibi, müracaatı meşru ve gerekli kılan bir vasfı taşımadıkça, sırf “erkek olduğu için” erkeğe müracaat hiçbir âlim tarafından tavsiye edilmemiştir. Yukarıda kaydedilen misallerde, Hz. Şuayb’ın kızının, o meselede bilgi ve dirayet sahibi olduğunu gösteren rivayetleri müfessirler kaydederler.

Şu halde liyakatli olan herkes, kadın veya erkek, istişareye layıktır. Olmayan da değildir, ölçü cinsiyet değil, liyâkattir. Ne var ki, bir beldenin veya bir milletin hâkim kültüründe, kadın, sadece mutfak ve diğer günlük işlere hapsedilir, okuyup mânen-ruhen-ilmen yetişip gelişmesi önlenirse istişare dışı bırakılmaya mahkum edilir. Bu hâlin elbette İslamla bir ilgisi yoktur.

Aile ve Kadın

Ailenin öncelikli vazifelerinden biri, gelecek nesillerin hazırlanması, yani çocuk terbiyesidir. Kadının ev işlerini yapmakla mecbur kılınmamasından başka, kendisine bir hizmetçi edinme “hakkı”nın da tanınması, annenin kendisini çocuklarına daha ziyade vermesini sağlayan bir âmildir.
**

“Kadınlara hayırhah olun, zira kadın bir eyeği kemiğinden yaratılmıştır. Eğe kemiğinin en eğri yeri yukarı kısmıdır. Onu doğrultmaya kalkarsan kırarsın. Kendi hâline bırakırsan eğri halde kalır. Öyleyse kadınlara hayırhah olun.”

Bu hadisin bir başka vechi şöyledir: “Kadının eğe kemiğinden yaratılmıştır. Asla bir istikamet üzere doğru olmayacaktır. Ondan istifâde etmek istersen eğri haliyle istifade et, doğrultmaya kalkarsan kırarsın. Onun kırılması, boşanmasıdır.”

Hadisten açık olarak anlaşıldığı üzere Aleyhissalatu Vesselam, fıtratın bir gerçeğini teşbihli bir üslupla gündeme getirmektedir: Kadınların kendilerine has tabiatları vardır ve bu tabiat fıtridir, yaratılıştandır, erkeğin hevası ile değişmeyecektir. Öyleyse, onu kendine has mizacıyla kabullenmek gerekir. Aslında erkekler de öyledir. Can çıkar da huy çıkmaz deyimiyle ifadelendirdiğimiz kanun, kadın-erkek herkese hâkimdir. Resûlullah, her erkek gibi kadının da şahsî farklılıklarıyla kabul edilmesi gerektiğine bu üslupla dikkat çekiyor. Ailenin devamı ve huzurlu geçimi için en uygunu, mevcut hâl üzere uyuşma yolları aramaktır. Eşlerin birbirlerinin eğriliklerine, yani hoşa gitmeyen huylarına, alışkanlıklarına tahammül etmektir. “ksi halde, eşlerin ilk anlaştıkları, birleştikleri, birbirlerini sevdikleri yönleriyle yola devam etmeleri yerine; birbirlerinin sevmedikleri, belki de nefret ettikleri yönlerini öne çıkararak, bu hoş bulmadıkları tarafları düzeltmeye gayret ederek gerekli uyumu tesis etmeye çalışmak gibi yanlış bir düşünceyle hareket edip uyum meselelerini bu şekilde ele almakla yol alınamayacağı, müspet bir neticeye varılmayacağı açıktır.

Resûlullah bu nevi hadisleriyle, karı ve kocaya, “Birbirinizin fıtratından gelen ve hoşunuza gitmeyen huylarını değiştirmek gibi yanlış bir yola girmeyin... vs.” manasında tavsiyede bulunmaktadır. Aksi takdirde, mesela erkek, kadından ileride olan erkeklik gücünü kullanarak onu değiştireceği zannıyla böyle bir işe girişecek, hanımına kendi istediği şekli vermeye kalkacak olursa, kuvvetle muhteledir ki bu davranış, eşiyle arasında kırılmalara sebep olabilecektir.

Tekrar edelim ki, bu durum her iki taraf için de söz konusudur. Hz. Peygamber’in kadınların zikrine öncelik vermesi; karşı tarafı kendi istediği şekle koyma düşüncesinin, gerek içtimaî gerekse fizikî durumları sebebiyle genellikle erkeklerde bulunmasından dolayıdır. Meseleyi gerektiği şekilde değerlendiremeyen bazı kimselerin, bu çeşit hadislerde kadınların istiskal edildiği manasının mevcudiyetini iddia etmeleri yanlıştır.

Yeri gelmişken hadiste mevcut bir diğer inceliğe daha dikkat çekmek isteriz. Hadisin, “Kadın eyeğidendir, doğrultursan kırarsın. Ona iyi muamelede bulun, onunla yaşa.” veçhinden daha iyi anlaşılacağı üzere, Aleyhissalatu Vesselam, kadınların hassas bir mizaç üzere yaratıldıklarına, onlara iyi muamele yapıldığı takdirde, onlarla uyum içinde yaşanabileceğine dikkat çekmektedir.

İmam Gazâli, hadisten, kadında rastlanabilecek bir kısım huysuzluklara, müsamaha ve anlayışla mukabele etmek gerektiğini anlar: “Kocanın karısı ile iyi geçinmesi, ona karşı güzel ahlâkla muamelede bulunması, kadının hakkıdır. Güzel ahlâktan murat kadına eza-cefa etmemek değil, onun ezasına tahammül göstermek, Resûlullah’ın yolundan giderek kadının taşkınlık ve gazabına karşı halîm selîm davranmaktır.” der.

Nevevî gibi bir kısım âlimler bu hadiste, Resûlullah’ın kadınlara olan şefkat ve merhametini görürler. Nevevî yorumunda haklıdır kanaatindeyiz, çünkü, Resûlünün sünnetine uyarak Rabbinin rızasını kazanmak isteyen samimi bir mümin; hanımında, hoşuna gitmeyen davranış ve hallerle karşılaştığı zaman bunları düzeltmeye giderek kıracağı, kavgalara, huzursuzluklara sebep olacağı yerde, dünya ve ahiret rehberi olan Allah Resûlünün bu sözünü hatırlayarak ondaki eğriliği (!) doğrultmaya kalkmaktan vazgeçer. Erkeğin böyle bir durumda kendini frenlemesi, kadın için bir rahmet değil de nedir? Gazali merhum da, bir erkeğin, Resûlullah’tan aldığı “Kadınına karşı iyi davran.” emrini yerine getirmiş olma rahatlığına, “Onların, hoşuna gitmeyen taraflarına tahammül etmekle” ulaşabileceğini söyleyerek, bir başka üslupla aynı noktaya parmak basmış olmaktadır.

Şunu da belirtelim ki; âlimler kadınların eğriliği deyince onların hırçınlığı, hissiliği, en basit bir hadisede boşanma talep etmesi, kocanın gücünü aşan talep ve isteklerde bulunması, aile sırrını ifşa etmesi, nankörce davranması, dedikodu yapması gibi umumiyetle fıtrî olan zaaflarını anlarlar. Şu halde Resûlullah, sadedinde olduğumuz hadiste, kadınların bu fıtrî hallerine dikkat çekerek, onların bu zaaflarını gidermeye kalkma yanlışlığına düşmeden, bu hâllerine tahammül ederek geçinme yolları aramayı tavsiye etmiş olmaktadır.
**
“Kanaatimizce, kadınların farklı bir mizaca sahip olduğunu önceden hususî bir dersle öğrenerek uygulamaya koymayan bir erkek, evlilik hayatında, aslında hiç de arzu etmediği kabalıklara düşerek, yanlış davranışlar sergileyebilir. İyi davranış iyi davranışı cezbettiği gibi, kötü davranış da kötü tepkileri tahrik edecektir. Aleyhissalatu vesselam efendimiz, bunu önlemek için, erkeklere kadın halet-i ruhiyesi ile ilgili sağlıklı bilgiler sunmuş ve bu temel bilgilere muvafık düşen ve uygun gelen davranış örnekleri ortaya koymuştur.”

Terbiyede Annenin Sorumluluğu Daha mı Büyük?

Resûlullah (aleyhissalâtu vesselâm) bir hadislerinde, evlat üzerinde anne hakkının, manevi açıdan, baba hakkına nazaran üç misli fazla olduğunu ifade eder. Bu manayı pekiştirmek üzere: “Cennet annelerin ayağı altındadır.” buyurur. Çocuk üzerinde annenin bu ziyade hakkı; çocuğun terbiye döneminde annenin daha çok emeğinin geçmesinden, daha fazla etki ve katkısının bulunmasından ileri gelmiş olmalıdır.

Çocuğun, hamilelikten doğuma kadarki zamanda ve yine doğumdan başlamak üzere büyüyünceye kadarki dönemde anneye terettüp eden hizmet ve zahmetlerinin, babanınkiyle kıyaslandığında çok fazla olduğu anlaşılır. Âyet-i kerîme buna: “Annesi onu, karnında, zorluğa uğrayarak taşımış, onu güçlükle doğurmuştur…” diyerek dikkat çeker. (Ahkâf, 46/15) Keza terbiye açısından da çocuğun temel karakterleri kazanıp, şahsiyetini büyük ölçüde bulduğu, doğumdan 7-8 yaşlarına kadarki -hidâne de denmiş olan- en kıymetli terbiye döneminin annenin yetki ve sorumluluğunda olması da, çocuk üzerinde annenin etki ve katkısının büyüklüğünü gösterir. Bu terbiye döneminin önemini teyide yönelik olarak kaydetmek isteriz ki; günümüz terbiyecileri de, çocukta şahsiyet gelişmesinin altı-yedi yaşlarına kadar büyük ölçüde tamamlanacağını söylemekte müttefiktirler. 

İslam dünyasında, çocuk üzerinde anne hakkının üstünlüğünde icmadan bahseden âlim çoktur. Bunun sebebini yukarıda kaydettiğimiz âyeti de delil göstererek: 1- Hamilelik zahmeti, 2- Doğum zahmeti, 3- Emzirme döneminin zahmeti diye üç sebebe bağlarlar. Ancak, en azından istiğna yaşına kadar olan dönemdeki hizmetlerin zahmetleri, talim-terbiyedeki zahmetleri bu hesaplamada zikredilmez. Biz annelerin hadîslerde dörtte üç nispetinde gelen tekaddümlerinde, çocuğun hayatı boyunca üzerinde tesir edecek olan terbiyevî etkilerinin de hatırlanmasını, o noktadan annelere terettüp edecek lehlerindeki veya aleyhlerindeki durumların iyi açıklanması gerektiğini belirtmek istiyoruz. Şahsiyetin büyük ölçüde inşa edildiği o dönemde, ister istemez anne ile birlikte olan çocukların daha ciddi bir anne ilgisi görmelerine annelerin uhrevî sorumluluk düşüncesi etkili olacaktır.
Asrımızın büyük İslâm alimi Bediüzzaman, çocuklar üzerinde annelerin etkisini, eğitim ve terbiyelerindeki katkısını vurgulamak üzere, çocukların meslekî yönlendirmelerindeki yanlışlık ve maddeciliğe dikkat çekerken, babayı değil anneyi zikreder. Hanımlarla ilgili bir risalesinde, bir kadının çocuğunu kurtarmak için, herhangi bir ücret beklemeden evladı için kendini feda edecek derecelere varan fedakârlıklarını zikrederek, kadınları “şefkat kahramanları” olarak vasıflandırdıktan sonra, zamanımızda bir annenin, bu yüce şefkatini çocuğun sadece dünyasını kurtarmaya sarf ederek kötüye kullandığını belirtir. Aynen şöyle der: “O şefkatli vâlide, çocuğunun hayat-ı dünyeviyede tehlikeye girmemesi, istifade ve fayda görmesi için her fedakarlığı nazara alır, onu öyle terbiye eder. ‘Oğlum paşa olsun’ diye bütün malını verir; hâfız mektebinden alır, Avrupa’ya gönderir. Fakat o çocuğun hayat-ı ebediyesi tehlikeye girdiğini düşünmüyor ve dünya hapsinden kurtarmaya çalışıyor: Cehennem hapsine düşmesini nazara almıyor. Fıtrî şefkatin tam zıddı olarak, o mâsum çocuğunu âhirette şefaatçi olmak lâzım gelirken, davacı ediyor. O çocuk: ‘Niçin benim imanımı takviye etmeden bu helâketime sebebiyet verdin?’ diye şekva edecek. Dünyada da terbiye-i İslamiyeyi tam almadığı için vâlidesinin hârika şefkatinin hakkına karşı layıkıyla mukabele edemez.”

**
Şunu öncelikle belirtelim ki çocuğun icra planında ve terbiyesinde yetkiler, doğumdan istiğna yaşına (yani yeme, içme, giyme ve hatta taharetlenme gibi işleri kendi kendine yapabilme yaşına) kadar anneye; annenin olmadığı durumlarda, öncelik anne tarafından olmak üzere (anneanne, babaanne, teyze, hala gibi) bir kadına aittir. Çünkü Allah, kadınları çocuğun en ziyade muhtaç olduğu şeyle yani “şefkat”le mücehhez yaratmıştır. Şefkatte erkekler kadınlara yetişemezler.

Firarperest

Kemirir ruhumuzu hırslarımız, kariyer, şöhret veya para pul telaşımız. Bir fare gibi sessiz, derinden ve sinsice. Ufak ufak ısırıklarla kemirir içimizi rekabet duygusu. İktidar iptilası yer bitirir insanı. Bir koltuğa sevdalanmak tüketir adamı. Tuzaklarla doludur bu hayat. Nefsimizin tuzaklarıyla. Düşer düşer çıkarız. Dizlerimiz yara bere içinde. Şair bile olsan bu böyle. Önemli olan nefsin çukurlarına düşmemek değil, düşünce çıkabilmeyi becermektir.

**
Bir tartışmadır gidiyor gırla. Çetin, kutuplaşmacı, kırıcı sözler telaffuz ediliyor ortada, siyaset ve medya meydanlarında. Her kırılan daha çok kırıyor karşıdakini. Hırpalıyoruz kendimizi, birbirimizi milletçe, memleketçe. Birbirimizden "öteki"ler yaratıyoruz. Anlamadan dışlıyor, görmeden kapatıyor, tanımadan etmeden sevmediğimize kanaat getiriyoruz. Ha bire farklılıklarımıza yoğunlaşıyoruz, zerre kadar ortak noktamız yokmuş gibi davranarak. Birbirimizi "bizden olanlar" ve "bizden olmayanlar" diye ikiye ayırıyoruz. Arada kalanlara ya da herhangi bir kutba ait olmayı reddedenlere şüpheyle yaklaşıyoruz. Arafta kalanları anlayamıyor, öteliyoruz.

**
Eli kalem tutanlardan olmaya niyet ettim vakti zamanında. Niyet demek, "vardık" demek değil asla. Bir şey "olduk" yahut bir paye "edindik" veya yaptık-ettik-başardık demek değil kat'a. Türkçenin belki de en güzel kelimelerinden biridir "niyet etmek. Kolay kolay başka dillere çeviremezsin. Oruç tutan insan mesela, "oruçluyum" demez, "niyetliyim" der. Sen niyet edersin samimiyetle; yürürsün kendi yolunda, elinden geldiğince. "Öğrenenler"den olmak istersin, "bilenler"den değil. Niyetin sana rehberlik eder. Adım adım, aşama aşama...

**
On bir yaşında gittiğim İspanya'da seneler boyu kadınların kamusal alandaki etkinliğini görmek bende derin izler bıraktı. En az bunun kadar bana hayret veren bir başka şey daha vardı: Engellilerin gündelik hayata yoğun katılımı. Madrid'de sokaklarda, mağazalarda, sinemalarda, lokantalarda ve işyerlerinde ne kadar çok engelli insanın olduğunu gördüm. Sadece fiziksel engelliler değil, aynı zamanda zihinsel engelliler de dışarıda, hayatın içindeydi. "Görünmez" değillerdi. Kimse "utanmıyor", "saklamıyor", "yok saymıyordu.

Belki farkında değiliz ama bu kadar çok zihinsel ve fiziksel engelli insanı hayatın her aşamasında, şehrin her noktasında görmeye alışkın değil bizim gözlerimiz. Bu bizim kendi ayıbımız. Kendi kusurumuz. Engelli insanların hayata dört dörtlük katılmalarının önünde doğuştan ya da sonradan bir "mâni" varsa şayet, bizim önümüzde de daha büyük bir "zihinsel mâni" var aşmamız gereken.

**
Erkek genellikle güneş gibidir. Ya batar ya çıkar. İktidar peşinde, ya kazanır ya tepetaklak yuvarlanır. Net, berrak, sade ve yalın. Kadın ise ayın halleri gibidir. Parlarken bile bir yanı karanlıkta kalır. En görünür olduğu zamanlarda bile bir parçası bulutların ardında... Kadın muammadır.

**
Kadınları sevmeyen kadınlık hallerinin ilk ipuçları aslında çocuklukta yatar. Biyolojik sebeplerden ya da genlerden ötürü değil, yetiştirilme ve sosyalleşme biçimlerimizden ötürü. Hani hep prenses olmak üzere yetiştiriliyoruz ya, her masalın da malum on değil, yüz değil, bir tek prensesi vardır. Kız çocukları masallardan sadece "güzel" ve "prenses" olmaları gerektiğini değil, rekabeti de öğrenir. Külkedisi ve ablaları, Pamuk Prenses ve üvey annesi... Kadınlar masallarda hep hemcinsleriyle uğraşır.

Aunt Najma

Aunt Najma was in tears. She had never seen the sea before. My family and I sat on the rocks, gazing across the water, breathing in the salt tang of the Arabian Sea. It was such a big expanse, surely no one could know where it ended. At that moment I was very happy. ‘One day I want to cross this sea,’ I said.

‘What is she saying?’ asked my aunt as if I were talking about something impossible. I was still trying to get my head round the fact that she had been living in the seaside city of Karachi for thirty years and yet had never actually laid eyes on the ocean. Her husband would not take her to the beach, and even if she had somehow slipped out of the house, she would not have been able to follow the signs to the sea because she could not read.

I sat on the rocks and thought about the fact that across the water were lands where women were free. In Pakistan we had had a woman prime minister and in Islamabad I had met those impressive working women, yet the fact was that we were a country where almost all the women depend entirely on men. My headmistress Maryam was a strong, educated woman but in our society she could not live on her own and come to work. She had to be living with a husband, brother or parents.

In Pakistan when women say they want independence, people think this means we don’t want to obey our fathers, brothers or husbands. But it does not mean that. It means we want to make decisions for ourselves. We want to be free to go to school or to go to work. Nowhere is it written in the Quran that a woman should be dependent on a man. The word has not come down from the heavens to tell us that every woman should listen to a man.

Kadın Erkek Eşittir

Kadının siyasal ve diğer alanlarda erkek ile eşit olduğunu kabul etmeden İslam dünyasının bazı sorunlarını çözebileceğini düşünüyorsak hayal kuruyoruz demektir.

İslam’da kağıt üzerinde kölelik gibi konular olduğu halde hem ulema hem ümmet bunları özgürlük lehine yorumlayarak fiilen kaldırmıştır. Çünkü İslam kölelerin insan sayılmadığı bir düzende onlara haklar kazandırmıştır. İslam’ın bu “iyileştirici” mantığını iyi anlayan ulema daha sonra köleliği tamamen reddetmiştir.

Bugün eğer bazıları “kadın erkeğe eşit olamaz” tuhaflığını şahitlik, boşanma gibi konulardaki çeşitli dini hükümlere dayanarak devam ettiriyorsa büyük bir yanlış içindeler demektir.

Nitekim tıpkı kölelik örneğinde olduğu gibi şahitlik ve boşanma konularında da İslam’ın asıl amacına uygun yeni yorumlar yapmak gerekiyor.

“İki kadının şahitliğinin bir erkeğe eşit olduğu” hükmünü İslam’ın ruhunu ıskalayarak tamamen metinsel anlamakta ısrar ederek bir yere varabilecek miyiz? Hayır.

Gökhan Bacık
Bugun Gazetesi
3 Aralık 2014